ژئوفیلاسوفی (Geophilosophy)

«سوژه و ابژه تقریب ضعیفی را به اندیشه فراهم می آورند. اندیشیدن نه خطی است بین سوژه و ابژه و نه احاله یکی به دیگری، بلکه اندیشیدن در ارتباط بین ملک و زمین وقوع می یابد. کانت بسیار کمتر از آنچه که فکر می کرد دربند مقولات سوژه و ابژه است، زیرا ایده انقلاب کوپرنیکی او اندیشه را در جهت ارتباط با زمین قرار می دهد»

ژیل دلوز و فلیکس گاتاری، فلسفه چیست؟، 1994، ص 85

پژوهشگاه دانش‌های بنیادی در روز دوشنبه 23 اسفند میزبان دکتر میر شمس‌الدین ادیب سلطانی بود برای انجام سخنرانی با عنوان «درباره دو اصطلاح فلسفه تحلیلی و فلسفه قاره‌ای». دکتر ادیب سلطانی با نظم ترتیب خاص خود تمایزات و اشتراکات دو گونه فلسفه ورزی تحلیلی و فلسفه قاره ای را برشمرد و...

ادامه نوشته

نوروز در ماگنسیا

تعطیلات عید نوروز برای ما ایرانیان جدای از تحویل سال، عید دیدنیها و دید و بازدیدها بر گشت و گذار نیز دلالت دارد که یا از روزهای نخستین عید یا در سیزده بدر انجام می گیرد. گشت و گذار را می توان به دو وجه انجام داد؛ یکی به وجه جسمانی آن و دیگری به وجه معنوی و روحانی...

ادامه نوشته

هرمنوتیک کمیک - 3

هرمنوتیک کمیک در اینجا به معنای آن مجال و فرصتی است که به من اجازه می دهد تا برای ورود به اتاق بازجویی یا دادگاه و مصاحبه تلویزیونی خود را هم آماده برای یافتن عناصر مختلف متن کنم و هم آن که با در پرانتز قرار دادن عناصر تعلیقی مراقب آنها باشم. این معنا از هرمنوتیک کمیک به معنای تقابل آن با هرمنوتیک تراژیک-کمیک نیست، بلکه به معنای مقدمه و تمهیدی برای آن و راه ورود به چنان قرائتی است. از این جهت، هرمنوتیک کمیک را می توان آنتی تزی در برابر هرمنوتیک تراژیک دانسته که با کاستن بار جدیت مدعایی آن راه را برای سنتز، هرمنوتیک تراژیک-کمیک، باز می کند. از سوی دیگر، هرمنوتیک کمیک به هیچ وجه به معنای به سخره گرفتن یا شوخی دانستن متن یا عناصر آن نیست. این پرخطاترین تعبیری است که می توان از هرمنوتیک کمیک داشت.

ادامه نوشته

هرمنوتیک کمیک - 2

شاید از مطالب گذشته چنین تصور شود که قصد اساسی در تبیین هرمنوتیک کمیک رد و نقض تحلیل آقای نیکفر از بازجوییها و اعترافات بوده، حال آن که باید گفت موضوع به نحو کامل چنین نیست.

این که ایشان در دو مقاله خود تا چه میزان پدیده های مذکور و دیگر پدیده ها، به خصوص تحلیلشان از خطاب قدرت در مقاله دوم، را به درستی تحلیل کرده اند چیزی نیست که در حال حاضر مد نظر باشد. حتی می توان گفت که وی در این دو مقاله نکات قابل توجه بسیاری را بیان کرده که نمی توان به راحتی آنها را به کناری نهاد. نکته مورد مناقشه بر سر مبنایی است که با آن پدیده های مورد نظر تحلیل و بررسی شوند و بتوان بنابر آن به سراغ پدیده های واقع در فرایند بازجویی و اعترافات و مصاحبه تلویزیونی رفت و همچنین، این امکان را در خود داشته باشد تا چیزی از قلم نیافتد.

ادامه نوشته

هرمنوتیک کمیک - 1

آقای امید مهرگان روشنفکر و روزنامه نگار در ابتدای مقاله خود تحت عنوان؛ نقد هر نوع «الاهیات شکنجه»، که در وبسایت رخداد منتشر کرده، چنین نوشته است: «محمدرضا نیكفر از انگشت‌شمار روشنفکران ایرانی مقیم خارج است که وقتی دست به تحلیل یا نقد مسایل مرتبط با ایران می‌زنند، پرت نمی‌گویند».

روشن است که وی قصد دارد با این عبارت تا اندازه ای حساب نیکفر را از جریان روشنفکری خاج نشین جدا کند که به نظر وی، شکلی منحصر بفرد از پرت گویی مختص به آنها است، اما گویا مدح نیکفر در کلام او چندان دست کمی از ذمش در مورد دیگران ندارد.

ادامه نوشته

پوليس

پوليس πόλις در نگاه اول به معناي شهر است كه در برابر آن آستو α́στυ قرار مي گيرد. آستو نيز به معناي شهر است اما با دلالتي متمايز. به معنايي كامله ابتدايي و براي آشنايي اوليه مي توان گفت كه تمايز بين پوليس و آستو را مي توان به تمايزي همانند شهر و روستا دانست. كميت و كيفيت افراد اين تمايز را مشخص مي كند به اين صورت كه شهر هم از لحاظ كميت افراد و هم از لحاظ كيفيت زندگي آنها متمايز از روستا است...

ادامه نوشته

نوامیس؛ کتاب پنجم (Ε)

قبل از هر چیز، باید گفت که این کتاب بر خلاف کتاب‌های قبلی نه محاوره، بلکه تمام آن خطابه‌ای است از سوی بیگانه آتنی. در واقع، آتنی در کتاب چهارم بخشی از این خطابه را بیان کرده بود و تمام کتاب چهارم مابقی آن را تشکیل می دهد. بیگانه آتنی در قسمت کوتاه خطابه در کتاب چهارم 716c-718b5، وظایف شهروندان نسبت به خدایان و والدین را گفته که در ابتدای کتاب پنجم نیز به آن اشاره می کند. تمام کتاب پنجم ادامه آن قسمت است که خطابه بلند آتنی را تشکیل می‌دهد.

ادامه نوشته

نوامیس؛ کتاب چهارم

کتاب چهارم نوامیس با بررسی پیشنهاد کلینیاس کرتی در کتاب سوم شروع می شود که از بیگانه آتنی و مگیلوس اسپارتی می خواهد برای وضع قوانین شهری نوبیناد به او کمک کنند. آتنی در ابتدا دو مقوله را مطرح می کند؛ الف- وضعیت جغرافیایی، ب- ترکیب جمعیتی. اطلاعات کلینیاس در مورد وضعیت جغرافیایی این شهر...

ادامه نوشته

درباره‌ي کتاب سوم از قوانین افلاطون

اولین نکته که نمی دانم قبلا هم در مورد آن گفته ام یا نه، در مورد نام محاوره است. قوانین نام مرسوم برای این محاوره از افلاطون است اما به نظر می رسد که بهتر است آن را نوامیس بخوانیم، البته تو دلیلش را به خوبی می دانی و من از این به بعد هم نوامیس را به کار می گیرم تا شاید کم کم بتوانیم این اسمگذاری را برای خودمان عادی کنیم...

ادامه نوشته

بي پروايي آکادميک!!!

سقراط به همراه فايدروس از شهر خارج شده و به پيشنهاد فايدروس براي شنيدن خطابه‌ي لوسياس قدم‌زنان گفت‌وگو مي‌کنند تا آن که به رود ايليسوس (Ilissus) مي‌رسند. در اين‌جا است که صحنه‌آرايي محاوره در تناسب با موضوع بيان مي‌شود؛ سقراط و فايدروس جوان نشسته بر لب جوي و از آب و هواي مطبوع اطراف سخن مي‌گويند تا آن که گفت‌و‌گوي آن‌ها به اسطوره‌ي عشق بورئاس (Boreas) به اورئيثويا (Oreithyia) مي‌رسد. سقراط در ضمن روايت اسطوره آن را بر مبناي تجربي تفسير مي‌کند که اين خود به خوبي نشان‌دهنده تأثير تلقي سوفسطايي آن دوره بر افلاطون است، اما نکته مهم‌تر خروج اين دو از شهر و يافتن ارتباط با موضوع مورد بحث با مسأله‌ي اساسي افلاطون، يعني فضيلت شهروندي است.

ادامه نوشته

جمهور افلاطون

مدتی است که قرائت یکی از نوشته های مطرح افلاطون، یعنی محاوره جمهور به مدد آقای امیر احمدی آریان در سایت خبرآنلاین انجام می‌شود که در نوع خود کاری قابل تقدیر و ستودنی است. هر چند که قرائت متون اصیل و برجسته اندیشمندان بزرگ تاریخ کمکی است در بالندگی فهم و درک قاریان اما همواره این خطر وجود دارد که همین کار حتی اگر هم یک قرائت ساده و بی هیچ تفسیر باشد، خود به سوءبرداشت منجر شود. مشخص است که چنین قرائتی نه بالندگی فهم و درکی را به دنبال دارد و نه حتی به تصور اولیه و روشنی از آن اندیشمند ختم می شود، بلکه سوءبرداشت و فهم جایگزین آن خواهد شد. بنابر این، شرط اساسی هر قرائتی داشتن احتیاط و مراقبت در بیان است که هر چه دامنه اطلاعات قاری متن از اندیشمند بیشتر شود، آن شرط کماکان بر سر جای خود برقرار می ماند و حتی می توان گفت اهمیت بیشتری پیدا می کند.

 

ادامه نوشته

فلسفه در مرز دانستن و ندانستن

در سخن گفتن از فلسفه، نخستین مسأله قابل طرح پرسش از فلسفه است که به صورتی بسیار ساده و صریح می‌توان گفت؛ فلسفه چه نوع شناختی است؟ آیا همانند دیگر دانش‌ها چون ریاضیات یا فیزیک یا پزشکی است و می‌تواند مفید فایده‌ای همانند آن‌ها باشد و به همین دلیل، می‌توان انتظاری همانند دیگر دانش‌ها از آن داشت یا آن که سرتاسر چیزی بی‌فایده و یک لفاظی بیشتر نیست؟ چنین پرسشی...

ادامه نوشته

شهر و حیات انسانی

شهر را می‌توان در بیانی ساده و کوتاه به تجمعی از انسان‌ها تعریف کرد. این تعریف خصیصه اساسی شهر را بیان می‌کند، زیرا شرط اولیه تشکیل یک شهر را که همان گرد هم آمدن آدمیان است. پرواضح است که آدمی در انزوای خود و به دور از دیگر انسان‌ها فاقد حیات شهری است. اما تجمع انسان‌ها به چه معنا است؟ تعریف شهر به تجمع انسان‌ها همان‌قدر که گویا است گنگ و مبهم نیز هست، چرا که به روشنی نمی‌توان دانست منظور از تجمع انسان‌ها در آن چیست...

ادامه نوشته

افلاطون در دیالوگ‌ها - 1

افلاطون در دیالوگ‌ها سلسله مباحثی است به قصد بررسی نوشته های افلاطونی. این مباحث به معنای شرح و تفسیر نوشته خاصی از افلاطون نیست و از رو، هیچکدام از نوشته های افلاطون به صورت خاص مورد بحث قرار نمی گیرد، بلکه موضوع نظر در این مباحث توجه به کل نوشته های افلاطون است. بررسی کل نوشته های افلاطون در این مباحث به معنای پی جویی برای دستیابی و دریافت دیدگاهی است که بتوان نوشته های افلاطون را بنابر آن قرائت و فهمید...

ادامه نوشته

رساله‌هاي افلاطون-1، قوانين-2. الف

عابد سلام

 قبل از آن که بحث از کتاب دوم، بتا، را شروع کنم لازم است تا به چند موضوع اشاره کنم که هر چند به کتاب آلفا مربوط می شود اما به این کتاب نیز ربط دارد.

 الف- مسئله سن و طریقت، با رجوع به نظام تربیتی در جمهور (vii.537-41) دیدگاه افلاطون در مورد رابطه سن و کشف حقیقت روشن می شود که همین امر در قوانین نیز مبنای عدم جواز بررسی قوانین برای جوانان شده است. در اینجا لازم است تا به دیالکتیک توجه شود که نسبت مستقیمی بین پیمودن طریق و کشفت حقیقت در آن وجود دارد و یادآوری پیش درآمد شعر پارمنیدس نیز ضروری است که در آن، با تکرار عمدی واژه راه (οδός)، پیمودن طریق از سوی خود شاعر برای کشف راه حقیقت و خطا نمونه ای از آن نسبت مستقیم است...

ادامه نوشته

كانت 1 - نقد عقل محض 1

عابد سلام

نوشته حاضر در ادامه بحثمان است اما به دلیل تأخیری که در مباحثه‌مان داشتیم، مجبورم تا کمی به عقب برگشته و از بحث قبلی شروع کنم. با این کار هم یادآوری جزیی از مطالب قبلی به وجود می آید و هم مباحثه ما با انسجام بهتری پی گیری می شود. این نوشته از B556 شروع و تا پایان پاراگراف B576 ادامه دارد. من سعی می کنم تا در این سلسله نوشته ها، تنظیم بحث را بنابر عناوین هر مبحث از کریتیک در نظر بگیرم و...

ادامه نوشته

رساله‌هاي افلاطون-1، قوانين-1. ب

سلام عابد

همان طور که خودت مي داني، قرار است دور اول مباحث مربوط به افلاطون را با کتاب قوانين به اتمام برسانيم. رجوع به متن لوب و ظرافت‌هاي زباني افلاطون بسيار وسوسه کننده هستند و مي‌تواند دامنه بحث را بسيار گسترده کند اما...

ادامه نوشته