فصلنامهاي براي علاقهمندان به فلسفه
چهارمين شماره فصلنامه تخصصي فلسفه در سيوپنجمين سال انتشار اين نشريه، هماكنون در اختيار علاقهمندان به فلسفه قرار دارد. در دوره جديد انتشار اين فصلنامه به صاحبامتيازي گروه فلسفه دانشگاه تهران و مدير مسئولي دكتر حسين غفاري (استاديار دانشگاه تهران)، دكتر محمود خاتمي (استاد دانشگاه تهران) سردبيري آن را برعهده دارد. اعضاي هيأت تحريريهي اين فصلنامه نشانهاي است از عزم گردانندگان اين نشريه براي انتشار فصلنامهاي جدي در ايران: دكتر هيوبرت ل.دريفوس (استاد ممتاز دانشگاه كاليفرنيا بركلي، آمريكا)، دكتر الوين پلنتينگا (استاد ممتاز دانشگاه نوتردام، آمريكا)، دكتر ريچارد سويينبرن (استاد ممتاز دانشگاه آكسفورد، انگلستان)، ذكتر سيد حسين ضيايي (استاد دانشگاه كاليفرنيا لسآنجلس، آمريكا)، دكتر سيد حسين نصر (استاد ممتاز دانشگاه جورج واشينگتن، آمريكا)، دكتر غلامرضا اعواني (استاد دانشگاه شهيد بهشتي)، دكتر محمد علي اژهاي (استاد دانشگاه اصفهان)، دكتر نصرالله پورجوادي (استاد دانشگاه تهران)، دكتر رضا داوري اردكاني (استاد ممتاز دانشگاه تهران)، دكتر محسن جهانگيري (استاد ممتاز دانشگاه تهران)، دكتر حميدرضا آيتاللهي (دانشيار دانشگاه علامه طباطبايي)، دكتر محمد ايلخاني (دانشيار دانشگاه شهيد بهشتي)، دكتر شهرام پازوكي (دانشيار مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران)، دكتر روحالله عالمي (دانشيار دانشگاه تهران) و دكتر محمدرضا حسيني بهشتي (استاديار دانشگاه تهران).
در آخرين شماره اين فصلنامه ميتوانيد اين مقالات را بخوانيد:
روش علمی نيوتن در اصول از سعید زیباکلام و شهید صدر و مسأله استقراء از یحیی کبیر به فارسي و نيز براهین وجودشناختی و باور به خدا از روح الله باک میر، بحثی در فلسفه دین از آری ل. ملندیک و ایمان، امید و شک از لویس پوی من به انگليسي.
مقالات شمارههاي پيشين دورهي جديد انتشار اين فصلنامه نيز به قرار زير است:
شماره اول:
نظريه تشابه در آثار آلبرتوس كبير و توماس آكوئيني، دكتر محمد ايلخاني (دانشگاه شهيد بهشتي)؛ بنياد تاريخ در تفكر هگل، محمد تقي چاووشي (مؤسسه پژوهشي حكمت وفلسفه ايران)؛ روانشناسي و وضعيت پستمدرن: يك رهيافت فلسفي، جان پيكرينگ (دانشگاه وارويك)؛ فراسوي شرقشناسي: بررسي (ديگري) در انسانشناسي خاورميانه، كوين واكر (دانشگاه بركلي كاليفرنيا)
شماره دوم:
مفهوم و اهميت فلسفه فرهنگ، علي اصغر مصلح (دانشگاه علامه طباطبايي)؛ منطق ترجيح، اميرحسين فراهاني (دانشكده صدا و سيما)؛ تفسير هگل از استعلايي نزد كانت، محمود خاتمي (دانشگاه تهران)؛ احتجاجات فمينيسم و روانشناسي تحولي، مريم. س. مير (مؤسسه مطالعات فرهنگي)
شماره سوم:
اصل بيانناپذيري، محمد علي عبداللهي (دانشگاه تهران، پرديس قم)؛ آگاهي و مسأله شكاف تبييني، ياسر پوراسماعيل (دانشگاه مفيد)؛ راهحل فيلسوفان اسلامي در مسأله رابطه نفس و بدن، علي م. افضلي (مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران)؛ در جستوجوي ناآگاه، ويليام هافمن (دانشگاه فيلادلفيا)؛ تبيين تكاملي خود-فريبي، رابرت رابينسن (دانشگاه فلوريداي جنوبي)؛ فرارخدادگي بدون دولايگي، فيليپ بوكنز (دانشگاه تيلبرگ)
لازم به ذكر است اين چهار شماره به صورت دو زبانه منتشر شدهاند اما شماره پنجم آن كه هماكنون زير چاپ بوده و به زودي در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت به زبان انگليسي منتشر خواهد شد.
علاقهمندان ميتوانند جهت تهيه اين فصلنامه با شماره تلفن 02166407550 تماس حاصل نمايند.
چكيدهي مقالات فصلنامه تخصصي فلسفه، سال 35، شماره 4، زمستان 1386
روش علمی نيوتن در اصول
دکتر سعید زیباکلام
دانشگاه تهران
عموماً تصور میشود که نيوتن از بدو کاوشهای طبيعتشناسانهاش دارای روشی بوده که همواره از آن پيروی میکردهاست و دو کتاب ماندگار و فوقالعاده تأثيرگذارش اصول رياضی فلسفه طبيعی و علمالابصار، محصول پيروی از آن روش است. امّا اینشتاین هشدار میدهد که اگر میخواهيد چيزی از فيزيکدانان دربارة روشهايی که بکار گرفتهاند بدانيد "به حرفهای آنها گوش ندهيد و توجه خود را معطوف به اعمال آنها کنيد."با توجه به هشدار تأملانگيز و جالب توجه اینشتاین در اين مقاله کوشيدهام تا اولاً هر آنچه نيوتن در طبعهای مختلف اصول رياضی فلسفه طبيعی و علمالابصار دربارة روش علمی، قواعد روششناختی و معرفتشناختیاش اظهار کرده مورد بازيابی و شناسايي قرار دهم. ثانياً، تلاش شده تا آن چه را نيوتن در عمل انجام داده و شناسايي و ارائه کنم. در جريان اين شناساييها، آشکار میشود که ميان آنچه نيوتن دربارة روش کار و کاوشاش گفته و آنچه در عمل انجام داده تغاير و بعضاً تعارضات روشنی وجود دارد. همچنين، آشکار میشود که ابداً چنين نبوده که از ابتدا نيوتن به يک مجموعه خاصی از قواعد روش-معرفتشناختی آگاهی داشته و از آنها آگاهانه پيروی کرده است. نيوتن تنها پس از مواجهه با سيل خروشانی از انتقاداتی که متوجه طبع اول اصول رياضی شد به قواعد روش-معرفتشناختی روی آورد. در طول چهل سال پس از طبع نخست اصول (1687) و آخرين طبع آن (1726)، عمدة تلاشهای نيوتن مصروف طراحی و ابداع و اعلام قواعد جديد بازی علم شد تا اولاً نظريه پردازیهای طبيعتشناسانه خود را با عطف به آن قواعد موجّه و مقبول نشان دهد و از آنِ دکارتيان را ناموجّه و نامقبول. و ثانياً به تبع، سيل انتقاداتی که وی را به شدت آزردهدل و رنجور کرده بود تضعيف و تخفيف کند.
واژه های کليدی: روش علمی، روششناسی، معرفتشناسی، هستیشناسی، ايزاکنيوتن، اصول رياضی فلسفه طبيعی، فرضيه و فرضيهسازی، قواعد فلسفه طبیعی، فلسفه مکانيکی، نيوتنيان، دکارتيان.
شهيد صدرو مسأله استقراء
يحيي کبير
دانشگاه تهران- پرديس قم
استقراء مسألهاي است که از زمان ارسطو تاکنون فيلسوفان درباب آن سخن گفتهاند. مشکل اساسي در مسأله استقراء اين است که چگونه ميتوان با مشاهدة چند مصداق به نظريه يا فرضيه کلي دست يافت. فيلسوفان علم نظرات گوناگون عقل گرايي، تجربه گرايي، حساب احتمالات و غيره را مطرح کردهاند. شهيد صدر در کتاب الاسس المنطقيه للاستقراء ضمن نقد ديدگاههاي فيلسوفان غرب به ارائه نظريه نويني پرداخته است وي در اين نظريه، دليل استقرايي را در مرحلة توالد موضوعي و توالد ذاتي تفسير کرده و با تقسيم يقين به منطقي، ذاتي و موضوع، و با استمداد از علم اجمالي در علم اصول، يقين در دليل استقرايي را موجه ميسازد. چالشهاي مباني منطقي استقراء در مرحلة توالد موضوعي و تولد ذاتي و نقدهاي اين نظريه در پايان مقاله بيان شده است.
واژگان کليدي: استقراء Induction، يقين، علم اجمالي ، توالد موضوعي، توالد ذاتي.
ایمان، امید و شک
لویس پوی من
دانشگاه کمبریج، انگلستان
مردم متدین غالبا با مسأله شک در اظهارات ایمانی مندرج در ادیان خود روبرویند. اغلب باورهای گزاره ای شرط لازم ونه کافی برای رستگاری تلقی می شوند. این امر موجب اضطراب در شکاکان می شود و سبب پرسش از اهمیت باور در دین و بطور کلی در زندگی می شود. این پرسشی است که در فلسفه دین و کلام مسیحی فراموش شده است. در این مقاله رهیافت دیگری به ایمان عرضه می شود که به نظر نویسنده می تواند در صورت فقدان ایمان دینی بدیل کافی برای آن باشد. این رهیافت عبارت است از امید. نویسنده برداشتی از ایمان به عنوان امید ارایه می کند که بدیل تلقی مرسومی است که باور گزارهای "خدا وجود دارد" را چنانکه قول پلنتینگا مستلزم آنست، شرط لازم ایمان می کند. به خاطرآنکه مطلب ساده باشد نویسنده تحلیل خود را به مهمترین گزاره در عقاید دینی غربی یعنی این گزاره که خدا وجود دارد، منحصر می نماید، اما این تحلیل را می توان در مورد دیگر گزاره های دینی هم بکار بست. نویسنده اطمینان ندارد که آیا این مباحث مناسبتی با تفکر اسلامی هم داشته باشد اما تصور می کند که این مقاله می تواند فتح باب مباحثه ای باشد در باره ایمان و شک میان فلسفه های اسلامی و مسیحی.
بحثی در باره فلسفه دین
آری ل. ملندیک
دانشگاه گرونینگن، هلند
این مقاله در صدد نشان دادن این نکته است که فلسفه دین بر خلاف اهداف گذشته نباید مثلا دنبال هستی شناسی، معرفتشناسی و فلسفه زبان دینی باشد بلکه باید پدیدارهای دینی را در تمامیت خود از جمله اعاد اجتماعی و عمومی لحاظ نماید. فلسفه اجتماعی قلمرو اصلی در این مرحله است. این مقاله تلاشی است برای در گیری در گفتگو با مباحث علمی که در مورد جایگاه دین در (پست) مدرنیته می اندیشند. این درست نیست که تنها حوزه ویژه و درست دین در دوران مدرنیته عبارتست از حوزه شخصی. ظهور حوزه عمومی از دوران روشنگری نیزفرصت های جدیدی به دین می دهد. فیلسوفان دین باید در مورد این گونه تغییر شکل ها تامل کنند.
براهین وجود شناختی و باور به خدا
روح الله باک میر
مدرسه امام خمینی
این مقاله به ارزیابی کتاب براهین وجود شناختی و باور به خدا نوشته گراهم اپی می پردازد. این کتاب مبسوط ترین کتاب در این موضوع است. او پس از درآمد تاریخی به این موضوع در غرب دسته بندی جامعی از موضوع انجام داده است و در ضمن از هر برهان صورتبندی و انتقاد کرده است.هر چند وی از مضع آگنوستیک و در بستر فلسفه تحلیلی به بحث پرداخته و نه فلسفه اسلامی اما برای خواننده مسلمان هم ارزشمند است.